Porady

Gdzie można latać dronem? Polska przestrzeń powietrzna w pigułce

Gdzie w Polsce można latać dronem? Nasze prawo lotnicze jest dość liberalne pod tym względem, a loty dronem są możliwe prawie wszędzie. Zwykle jednak „prawie robi dużą różnicę” i nie inaczej jest w tym przypadku. Loty dronów są dozwolone i legalnie w większości rodzajów przestrzeni powietrznej, ale tylko w jednym przypadku przestrzeni nie wymagają żadnych zgłoszeń. W pozostałych przypadkach loty wciąż są możliwe, ale musimy uzyskać na nie odpowiednie pozwolenia.

Dla osób, które nie zdawały egzaminy na świadectwo kwalifikacji UAVO (licencja operatora drona) przypominamy: loty dronów w polskiej przestrzeni powietrznej muszą być wykonywane zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie wyłączenia zastosowania niektórych przepisów ustawy – Prawo lotnicze do niektórych rodzajów statków powietrznych oraz określenia warunków i wymagań dotyczących używania tych statków. Rozporządzenie to jest dość długie i obszerne, ale operatorów RPA (Remotely Piloted Aircraft, przez nas popularnie nazywanych dronami) dotyczy przede wszystkim Załącznik 6 tegoż rozporządzenia, który zaczyna się od strony 117. Całość można pobrać z tej strony i zdecydowanie zapoznać się ze wspomnianym Załącznikiem 6 – jest on bardzo krótki (4 krótkie rozdziały) i powinien być jedynie wstępem do dalszego poznawania przepisów prawa lotniczego, których przestrzegania wymaga się od operatorów dronów.

Załącznik nr 6 do Rozporządzenia MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ) z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie wyłączenia zastosowania niektórych przepisów ustawy – Prawo lotnicze do niektórych rodzajów statków powietrznych oraz określenia warunków i wymagań dotyczących używania tych statków
Załącznik nr 6 do Rozporządzenia MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ) z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie wyłączenia zastosowania niektórych przepisów ustawy – Prawo lotnicze do niektórych rodzajów statków powietrznych oraz określenia warunków i wymagań dotyczących używania tych statków

Pierwsza rzecz, na którą należy zwrócić uwagę jest fakt, że rozporządzenie dotyczy BSP (bezzałogowych statków powietrznych) o masie MTOM (maksymalną masę startową – ang.  Maximum Take-Off Mass) do 25kg i tylko takimi dronami możemy latać w polskiej przestrzeni powietrznej na zasadach opisanych w powyższym rozporządzeniu.

Podział polskiej przestrzeni powietrznej

Przestrzeń powietrzna w Polsce nosi nazwę FIR EPWW (od ang. Flight Information Region, EPWW – Warszawa, inaczej FIR Warszawa) i rozciąga się „nad polskim obszarem lądowym, wodami wewnętrznymi i morzem terytorialnym (polską przestrzenią powietrzną), oraz tę przestrzeń nad wodami pełnego morza (Bałtyku), w której na podstawie umów międzynarodowych działają polskie służby ruchu lotniczego (ATS).”

FIR Warszawa dzieli się na klasy: C i D (przestrzenie kontrolowane) oraz G (przestrzeń niekontrolowana) zgodne z oznaczeniami ICAO (International Civil Aviation Organization). Na świecie występują jeszcze inne klasy przestrzeni zarówno kontrolowanych jak i niekontrolowanych, ale skupimy się tu na przestrzeniach występujących jedynie w Polsce.

Przestrzeń niekontrolowana G to przestrzeń, w której nie trzeba pozwoleń na loty dronem. Nie trzeba ich również zgłaszać żadnym służbom.

Dla równowagi: przestrzeń C i D to przestrzeń kontrolowana i jak sama nazwa mówi każdy statek powietrzny, który się w niej znajduje musi być „kontrolowany” przez odpowiednie służby (jego lot musi być za zezwoleniem, powinien być wcześniej zgłoszony, statek powietrzny jest w stałej komunikacji z kontrolerem lotu).

Teraz popatrzmy jak wygląda przestrzeń powietrzna Polski w „rzucie bocznym”:

Przestrzeń powietrzna w Polsce
Przestrzeń powietrzna w Polsce – wizualizacja 1
Przetrzeń powietrzna w Polsce - źródło: http://ssrlszrp.wp.mil.pl/
Przetrzeń powietrzna w Polsce – źródło: http://ssrlszrp.wp.mil.pl/
Przetrzen powietrzna w Polsce - źródło: http://www.latajmybezpiecznie.org
Przestrzeń powietrzna w Polsce – źródło: http://www.latajmybezpiecznie.org

Okazuje się, że w przestrzeni G, w której loty są możliwe bez zezwoleń i zgłoszeń, występują liczne wycinki innych przestrzeni: kontrolowanych (C takich jak CTR i TMA) i pozostałych (P, R, D, ATZ, MRT, MATZ, TRA, TSA, TFR, EA, ADIZ i innych), w których loty dronów są zabronione lub mogą być realizowane, ale za zgodą i na określonych warunkach.

Przestrzeń kontrolowana C pokrywa cały teren FIR Warszawa od wysokości FL95 (Flight Level 95 = powyżej 9500 stóp, czyli 2895m nad ziemią wg ciśnienia 1013hPa). Jednak jak widać na powyższym obrazku niektóre rodzaje przestrzeni C zaczynają się od ziemi (GND – poziom ziemi, Ground) lub nieco wyżej i są to:

  • CTR – strefa kontrolowana lotnisk, Control Area
  • TMA – rejon kontrolowany lotnisk, Terminal Control Area)

Są to przestrzenie powietrzne rozciągające się nad i wokół dużych komunikacyjnych lotnisk cywilnych. Kontrolę nad samolotami powietrznymi wlatującymi w CTR i TMA sprawują kontrolerzy lotu na wieży danego lotniska (TWR).

Rejon TMA rozciąga się nad CTR i są to rejony dolotów lub odlotów samolotów do danego lotniska (samoloty pasażerskie latają powyżej FL95, ale np. zbliżając się do lądowania zniżają lot do TMA a następnie do CTR). Ponieważ mówimy tutaj o lotach dronów na zasadach VLOS (czyli w zasięgu wzroku) mogą interesować nas loty w CTR bardziej niż w TMA. CTR jest strefą kontrolowaną, powstaje zatem pytanie czy loty dronów w CTR są w ogóle możliwe?

TAK! Loty dronów w CTR są możliwe, potrzebne jest jednak ich zgłoszenie na co najmniej 5 dni przed lotem oraz uzyskanie zgody z Ośrodka Planowania ASM1. Dokładną procedurę uzyskania zgody opisaliśmy tutaj.

Strefy CTR odnoszą się do bezpośredniego sąsiedztwa dużych lotnisk komunikacyjnych. A co z sąsiedztwem pozostałych lotnisk i lądowisk? W promieniu do 5 km od granic lotnisk i lądowisk, dla których nie wyznaczono stref, wykonywanie lotów RPA możliwe jest po uzgodnieniu z zarządzającym danym lotniskiem lub lądowiskiem.

Pozostałe strefy wydzielone z niekontrolowanej przestrzeni G dzielimy na stałe i elastyczne elementy przestrzeni powietrznej.

Inne stałe elementy przestrzeni

Poznajmy w pierwszej kolejności stałe struktury przestrzeni:

  • P (Prohibited) – strefa o ruchu zakazanym – nie wolno wlatywać ze względu na ochronę obiektów naziemnych (zakłady chemiczne, reaktor atomowy itp.). Loty dronów zabronione, ale istnieją odstępstwa – patrz niżej.
  • R (Restricted) – strefy o ruchu ograniczonym, np. nad miastami, uzdrowiskami. Loty dronów zabronione, ale istnieją odstępstwa. Zasady tych odstępstw (dotyczących zarówno strefy R i P) określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 czerwca 2010 r. w sprawie zakazów lub ograniczeń lotów na czas dłuższy niż 3 miesiące dostępne tutaj.

Elastyczne elementy przestrzeni

W przestrzeni FIR Warszawa obecne są elastyczne struktury przestrzeni powietrznej – mogą być czasowo aktywne,  loty dronów w tych elementach przestrzeni nie są dozwolone lub podlegają zasadom wynikających z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 listopada 2008r. w sprawie struktury polskiej przestrzeni powietrznej oraz szczegółowych warunków i sposobu korzystania z tej przestrzeni.

Do tych elastycznych struktur przestrzeni powietrznej należą m. in.:

  • ATZ – strefa ruchu lotniskowego cywilnych lotnisk niekontrolowanych (np. aeroklubowych) – w czasie ich aktywności wykonanie lotu dronem jest możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą (np. potrzebna jest zgoda od aeroklubu). Informacje o zarządcach można znaleźć w Zbiorze Informacji Lotniczej (VFR AIP), który dostępny jest za pośrednictwem strony internetowej PAŻP (zakładka AIS), dokładnie tutaj (wymagane założenie konta dostępu do AIP Polska).
  • MATZ (Military ATZ) – możliwe loty dronów, o zgodę należy prosić zarządzającego lotniskiem czyli wojsko. Informacje o zarządcach stref MATZ znajdziemy w Zbiorze Informacji Lotniczej (MIL AIP), który dostępny jest za pośrednictwem strony internetowej PAŻP (zakładka AIS), czyli tutaj (wymagane założenie konta dostępu do AIP Polska).
  • D (Dangerous) – strefy niebezpieczne (poligony wojskow) – w czasie ich aktywności loty są możliwe tylko po uzgodnieniu z zarządzającym daną strefą. Informacje o zarządcach uzyskamy w Szefostwie Służb Ruchu Lotniczego Sił Zbrojnych RP: http://ssrlszrp.wp.mil.pl/;
  • TSA (Temporary Segregated Area) – strefy czasowo wydzielone;  podejmowanie działań w TSA lub w segmentach tych stref wymaga rezerwacji przestrzeni powietrznej w AMC Polska do wyłącznego korzystania przez konkretnego użytkownika w określonym czasie i przedziale wysokości;
  • TRA (Temporary Reserved Area) – strefa czasowo rezerwowana; Podejmowanie działań w TRA lub w segmentach tych stref wymaga rezerwacji przestrzeni powietrznej w AMC Polska. Przez TRA lub jej segmenty dopuszcza się przelot innego statku powietrznego, niebiorącego udziału w działaniach dla których zarezerwowano strefę, po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu służby ruchu lotniczego lub właściwego dla tej strefy organu wojskowego;
  • MRT (Military Routes) –  wojskowe korytarze dla lotów na małych wysokościach;
  • EA (Exercise Area) – strefy ćwiczeń

Struktury te są zarządzane przez AMC Polska (komórki ASM2 i 3), a informacje o ich aktywności (aktualnej i planowanej) uzyskamy na stronie internetowej AMC Polska >> AUP (Aerospace Use Plan), czyli tutaj. Dodatkowo dostępne są poglądowe mapy struktur AUP (menu po lewej stronie). Mapy są „poglądowe”, bo „nie zawierają zmian z depeszy NOTAM”, które są wydawane na bieżąco dla lotnisk, dlatego mapy te mają status „nie do użytku operacyjnego”.

W przypadku wątpliwości lub w celu potwierdzenia w dniu bieżącym aktywności elastycznych struktur przestrzeni informację można uzyskać od komórki ASM 3, która zajmuje się aktywowaniem i dezaktywowaniem elastycznych elementów przestrzeni: tel 22 574 57 31, 22 574 57 33 – 35 (H 24).

Ważna informacja: całe lotnictwo operuje uniwersalnym czasem skoordynowanym (UTC) zatem od ASM 3 usłyszymy również przedziały czasu aktywacji danych stref podane w UTC. Żeby otrzymać nasz czas lokalny należy do UTC dodać 2 godziny, czyli 12:00 UTC to 14:00 czasu letniego, a 13:00 czasu zimowego w Polsce.

Mapy przestrzeni powietrznej dla dronów – skąd je brać?

  • strefy elastyczne: mapy AUP (bieżące i „na jutro”) – http://www.amc.pansa.pl/?menu_lewe=mapy&lang=_pl – mapy nie zawierają stref EA oraz nie uwzględniają depesz NOTAM –> w razie wątpliwości należy dzwonić do ASM 3
  • strefy stałe: mapa specjalnie dla operatorów dronów stworzona przez PAŻP: http://ai.pansa.pl/dron/ – zawiera tylko stałe strefy kontrolowane CTR i elastyczne P (zakazane)

Dodatkowo przydatna może być mapa https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=z1EfG5cBgZq0.kAydBqKO2Sxc&z=7 – nie jest to jednak oficjalna mapa przestrzeni, warto upewniać się i sprawdzać z właściwym e-AIP i NOTAM czy jest to aktualny status.

Źródła:

  1. http://www.latajmybezpiecznie.org/attachments/Zdarzenia2011/vario1.pdf
  2. http://ssrlszrp.wp.mil.pl/plik/file/klasyfikacja%20przestrzeni%20powietrznej.pdf
  3. http://www.pansa.pl/index.php?menu_lewe=ops&lang=_pl&opis=OPS/ops_info
  4. http://www.ulc.gov.pl/pl/prawo/prawo-krajowe/204-ustawa-prawo-lotnicze-i-akty-wykonawcze

 

8 komentarzy

  1. 6 marca 2016 at 02:43 — Odpowiedz

    […] loty dronów w pozostałych elementach niesklasyfikowanych […]

  2. 30 maja 2016 at 02:42 — Odpowiedz

    Mam pytanie – to gdzie tak właściwie mogę drona użyć? Wiadomo, że nie przy lotniskach i nawet w ich pobliżu czy centrach miast, bazach wojskowych czy zakładach różnego rodzaju, ale chodzi mi o takie luźnie polatanie na jakiejś łące czy przy domkach, może zabytkach (żeby z dala pokazać, nie nad nimi), nad wodą itp. Czy tak można, np. do jakiejś określonej wysokości? Bo ten artykuł wiele nie tłumaczy niestety, wymienia mnóstwo nazw i skrótów, które trudno spamiętać bez co najmniej kilku powtórzeń, a przydałoby się to przełożyć dla prostego użytkownika, który chciał np. pokazać jakieś jezioro dronem. Czy dałoby się stworzyć jakiś bardziej przystępny artykuł, czy może zaleceniem jest, żeby zawsze zgłaszać lot gdziekolwiek, a to już w urzędzie powiedzą nam, co nam wolno i gdzie dokładnie a co nie?

    • 30 maja 2016 at 13:15 — Odpowiedz

      Niestety – latając „dronem” stajemy się użytkownikiem przestrzeni powietrznej, a to stwarza wymóg zapoznania się z prawem lotniczym obowiazującym w przestrzeni powietrznej FIR Warszawa (nad Polską + częścią Bałtyku). W maksymalnym skrócie: jeśli chce Pan latać zgodnie z prawem (lotniczym) to należy wybierać tereny z dala od lotnisk komunikacyjnych (powiedzmy ok. 10km), zdala od lotnisk aeroklubowych (przynajmniej 5km od lotniska), zdala od zabudowań – najlepiej sobie wybrać jakąś łąkę albo pole i nie przekraszać wysokości 100m. Choć i to nie jest w 100% gwarancją legalności, to już można założyć przynajmniej, że będzie to bezpieczne dla wszystkich użytkowników przestrzeni powietrznej.

  3. 11 sierpnia 2016 at 22:00 — Odpowiedz

    Przydatny artykuł, który wyjaśnia wiele kwestii.
    Chciałem zapytać czy jest gdzieś dostępny wzór pisma do zarządcy lądowiska o wyrażenie zgody na latanie w obrębie mniejszym niż 5 km? Mam z tym problem, bo w moim mieście (poniżej 25 tys. mieszkańców) jest lądowisko przy szpitalu. Raz na ruski rok coś tu ląduje, ale lądowisko to lądowisko, więc jeśli chciałbym latać na obrzeżach miasta to zgodę muszę mieć. Mam rację?

    • 12 sierpnia 2016 at 16:12 — Odpowiedz

      Wzoru pisma nie ma uniwersalnego, najlepiej zadzwonić do zarządcy lądowiska i zapytać nawet słownie o możliwość lotów. Jeśli to daleko od lądowiska, a loty nie będą wysokie to nie powinien żadnego problemu zrobić.

      • 13 sierpnia 2016 at 10:54 — Odpowiedz

        Akurat szpital jest na uboczy miasta i tak z 300 metrów od niego są duże tereny zielone za miastem na których chciałbym latać. Oczywiście gdybym tylko usłyszał śmigłowiec to wiadomo, full back i koniec zabawy. Wolałbym mieć jednak taką zgodę na papierze, żeby w razie W nie mieć żadnych nieprzyjemności

  4. 4 grudnia 2016 at 07:33 — Odpowiedz

    Co oznacza wg.prawa „Dron” – jest jakas masa minimalna? Nie chodzi chyba o male quadcopterki?

    • 4 grudnia 2016 at 09:29 — Odpowiedz

      Nie ma definicji drona, w polskich rozporządzeniach jest „bezzałogowy statek powietrzny” i zalicza się do tej kategorii każdy bezzałogowy zdalnie sterowany lub autonomiczny statek powietrzny, który nie ma załogi na pokładzie. Więc zasadniczo nie ma dolnej granicy, nawet zabawki z Biedronki itp. są uznawane za BSP i w CTR (strefach kontrolowanych lotnisk) mają zakaz poruszania się od sameje ziemi 😉

Skomentuj artykuł

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *