Rozwój technologii bezzałogowych nie kończy się na zaprojektowaniu nowej konstrukcji, napisaniu oprogramowania czy zbudowaniu systemu łączności. Aby rozwiązanie mogło trafić na rynek, musi zostać sprawdzone w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Konieczne są loty testowe, walidacja procedur, weryfikacja systemów bezpieczeństwa oraz potwierdzenie, że wszystkie elementy technologii współpracują ze sobą podczas realnej operacji.

— ARTYKUŁ SPONSOROWANY —

Dostęp do takiego środowiska pozostaje jednym z największych wyzwań dla firm, uczelni i konsorcjów przygotowujących projekty badawczo-rozwojowe w sektorze bezzałogowych statków powietrznych. Odpowiedzią na tę potrzebę może być powstająca sieć Centrów Kompetencji BSP oraz Ośrodków Poligonowo-Szkoleniowych, tworzona przez Polską Agencję Żeglugi Powietrznej w ramach Krajowego Planu Odbudowy.

Połączone zasoby CK i OPS mogą być traktowane jako funkcjonalna infrastruktura badawczo-testowa, umożliwiająca realizację projektów od etapu prac koncepcyjnych i laboratoryjnych aż do prób w locie, demonstracji technologii oraz walidacji rozwiązania w środowisku operacyjnym.

Infrastruktura badawcza to nie tylko laboratorium

Pojęcie infrastruktury badawczej bywa utożsamiane z budynkiem, laboratorium lub specjalistyczną aparaturą. W rzeczywistości jest ono znacznie szersze.

Punktem odniesienia dla projektów finansowanych ze środków publicznych jest definicja zawarta w rozporządzeniu Komisji Europejskiej nr 651/2014. Obejmuje ona obiekty, zasoby i powiązane z nimi usługi wykorzystywane przez środowisko naukowe do prowadzenia badań. Infrastrukturą mogą być zatem nie tylko urządzenia pomiarowe, lecz także zasoby oparte na wiedzy, systemy informatyczne, infrastruktura sieciowa oraz specjalistyczne środowiska umożliwiające prowadzenie prac badawczo-rozwojowych.

W przypadku technologii bezzałogowych sam budynek lub kontener operacyjny nie stanowi jeszcze pełnej infrastruktury badawczej. Właściwym zasobem jest dopiero funkcjonalna całość obejmująca:

• przestrzeń powietrzną przygotowaną do prowadzenia testów;
• cyfrowe narzędzia planowania i koordynowania operacji;
• infrastrukturę monitorowania ruchu BSP;
• terenowe zaplecze testowe;
• stanowiska kierowania i kontroli;
• systemy łączności;
• procedury bezpieczeństwa;
• możliwość wykonywania operacji VLOS i BVLOS;
• zaplecze do pracy zespołów badawczych i operatorskich.

Tak rozumiana infrastruktura pozwala na prowadzenie badań, których nie da się przeprowadzić wyłącznie w laboratorium lub za pomocą symulatora.

CK i OPS jako komplementarny system

Centra Kompetencji i Ośrodki Poligonowo-Szkoleniowe pełnią odmienne, ale uzupełniające się funkcje.

Centrum Kompetencji tworzy warstwę operacyjną i cyfrową. Obejmuje zorganizowany obszar wykonywania lotów, lokalne zasady korzystania z przestrzeni oraz systemy wspierające planowanie, koordynowanie i monitorowanie operacji BSP.

Ośrodek Poligonowo-Szkoleniowy zapewnia natomiast warstwę fizyczną. Jest miejscem przygotowania statków powietrznych, konfiguracji wyposażenia, prowadzenia odpraw, szkoleń, prób naziemnych, demonstracji i kampanii testowych.

Połączenie tych elementów umożliwia realizację całego procesu badawczego:

przygotowanie technologii → próby naziemne → loty testowe → analiza danych → modyfikacja rozwiązania → ponowna walidacja → demonstracja w warunkach operacyjnych

To właśnie ta kompletność może stanowić szczególną wartość dla wnioskodawców ubiegających się o finansowanie projektów badawczo-rozwojowych.

Dostęp do infrastruktury jako element potencjału wnioskodawcy

W projektach badawczych oceniana jest nie tylko innowacyjność pomysłu. Eksperci analizują również, czy wnioskodawca posiada zasoby pozwalające rzeczywiście wykonać zaplanowane zadania.

Dotyczy to między innymi:

• kompetencji zespołu;
• potencjału finansowego;
• aparatury badawczej;
• infrastruktury technologicznej;
• środowiska przeprowadzenia testów;
• dostępu do odbiorców i użytkowników końcowych.

Firma lub uczelnia planująca rozwój nowego BSP może mieć odpowiedni zespół konstruktorów i zaplecze laboratoryjne, ale nie dysponować miejscem do przeprowadzenia zaawansowanej kampanii lotniczej. Brak wiarygodnego środowiska testowego może podważyć wykonalność całego projektu, nawet jeśli jego koncepcja technologiczna jest wartościowa.

Wnioskodawca nie zawsze musi być właścicielem infrastruktury badawczej. Istotne jest posiadanie wiarygodnego i udokumentowanego prawa do korzystania z niej, na przykład na podstawie umowy dostępu, najmu lub porozumienia zawartego z jej operatorem. W tym modelu dostęp do CK i OPS może stać się elementem wzmacniającym wniosek projektowy. Podmiot aplikujący o finansowanie będzie mógł wykazać, że posiada zapewnione środowisko do przeprowadzenia konkretnych prób w locie, kampanii walidacyjnych lub demonstracji technologii.

Od koncepcji do poziomów TRL 6–8

Szczególne znaczenie CK i OPS może dotyczyć projektów, które wychodzą poza etap badań laboratoryjnych i wymagają potwierdzenia działania technologii w środowisku zbliżonym do rzeczywistego.

Na wcześniejszych poziomach gotowości technologicznej możliwe jest testowanie pojedynczych komponentów, modeli i prototypów w warunkach kontrolowanych. Wraz ze wzrostem dojrzałości rozwiązania konieczne staje się jednak sprawdzenie kompletnego systemu.

W projektach BSP może to obejmować:

• oblot prototypowej konstrukcji;
• testy napędu i systemu sterowania;
• ocenę stabilności oraz charakterystyk lotnych;
• walidację systemów komunikacji i transmisji danych;
• testy procedur awaryjnych;
• sprawdzenie autonomicznych funkcji lotu;
• integrację BSP z narzędziami zarządzania ruchem;
• operacje poza zasięgiem wzroku;
• próby realizowane w różnych warunkach terenowych i meteorologicznych;
• demonstrację docelowego zastosowania przed przyszłym użytkownikiem.

Środowisko CK i OPS może więc wspierać projekty zmierzające do osiągnięcia wysokich poziomów gotowości technologicznej, w szczególności TRL 6–8. Warunkiem jest jednak jednoznaczne powiązanie infrastruktury z konkretnymi zadaniami, kamieniami milowymi i rezultatami projektu.

Szansa dla firm, uczelni i konsorcjów

Możliwość wykazania dostępu do CK i OPS może być szczególnie wartościowa dla podmiotów, które posiadają interesujący pomysł technologiczny, ale nie dysponują własnym poligonem, odpowiednio zorganizowaną przestrzenią ani systemami wspierającymi realizację zaawansowanych lotów.

Dotyczy to między innymi projektów związanych z:

• ciężkimi platformami bezzałogowymi;
• logistyką i transportem;
• autonomicznymi systemami lotniczymi;
• inspekcją infrastruktury liniowej;
• monitoringiem środowiska;
• rolnictwem precyzyjnym;
• zarządzaniem kryzysowym;
• systemami łączności i nawigacji;
• detekcją i identyfikacją BSP;
• sztuczną inteligencją;
• analizą danych lotniczych;
• odpornością systemów na utratę sygnału;
• technologiami dual-use.

Choć sukces projektu zależy od wielu elementów, takich jak wiedza zespołu, program badań czy właściwa ocena ryzyka, odpowiednia infrastruktura odgrywa istotną rolę w procesie rozwoju innowacji. To właśnie ona umożliwia praktyczną weryfikację założeń projektu i przyspiesza przejście od koncepcji do realnych zastosowań.Dla konsorcjów naukowo-przemysłowych CK i OPS mogą być również przestrzenią integracji kompetencji. Uczelnia może prowadzić badania, przedsiębiorstwo rozwijać produkt, operator wykonywać loty, a przyszły odbiorca oceniać przydatność rozwiązania w docelowym przypadku użycia.

Korzyści dla całej branży BSP

CK i OPS, jako infrastruktura badawcza, może przynieść wiele korzyści dla całej branży.

Każda lokalizacja może rozwijać własne specjalizacje, pozostając jednocześnie częścią jednego systemu. Jeden projekt może wymagać lotów nad terenami przemysłowymi, inny testów w środowisku lotniskowym, kolejny długich tras nad obszarami o niższej gęstości zaludnienia.

Sieciowy model umożliwia dobór środowiska do potrzeb konkretnej technologii. Pozwala również przeprowadzić kolejne etapy projektu w różnych lokalizacjach, jeśli wymaga tego program badań.

W efekcie sieć CK i OPS może oferować wnioskodawcom znacznie więcej niż pojedynczy poligon. Może zapewnić:

• różne warunki terenowe;
• odmienne profile przestrzeni powietrznej;
• możliwość prowadzenia testów etapowych;
• dostęp do partnerów naukowych i przemysłowych;
• zaplecze szkoleniowe;
• usługi cyfrowe i trackingowe;
• środowisko do demonstracji produktów przyszłym klientom.

Wspólna przestrzeń dla badań i wdrożeń

Polska branża bezzałogowa potrzebuje nie tylko finansowania badań, lecz także miejsc, w których ich wyniki można sprawdzić w praktyce. Bez tego wiele innowacyjnych rozwiązań zatrzymuje się pomiędzy prototypem a rynkiem.

Połączone możliwości Centrów Kompetencji i Ośrodków Poligonowo-Szkoleniowych mogą pomóc wypełnić tę lukę. Ich największą wartością nie jest pojedynczy obiekt ani element wyposażenia, lecz kompleksowe środowisko obejmujące przestrzeń, systemy cyfrowe, procedury, infrastrukturę naziemną i kompetencje operacyjne.

Dla firm, uczelni i konsorcjów przygotowujących wnioski o dofinansowanie może to być szansa na wykazanie realnej zdolności do przeprowadzenia badań oraz osiągnięcia zakładanych poziomów gotowości technologicznej.

---